Artemis i HLS — kontrakt SpaceX na lądowanie na Księżycu

Stan na 7 października 2026

Human Landing System (system lądowania załogowego, HLS) to kontrakt NASA na Księżyc. Dzieli zestaw Starship i tankowanie z architekturą Marsa, ale ma inne kamienie milowe, finansowanie i władzę programową. Plan miasta na Marsie: Mars i dalej.

Kontrakty

• Option A (2021-04-16): NASA wybiera SpaceX na pierwszy komercyjny HLS. Umowa o stałej cenie (FFP), płatność za kamienie milowe, wartość 2,89 mld USD (NextSTEP-2 Appendix H). Po protestach: przyznanie 2021-07-30. Dalszy protest oddalony 2021-11-04. OIG (IG-26-004) liczy ten sam kontrakt od lipca 2021.
• Okres bazowy Appendix H (maj 2020, 10 miesięcy): Blue Origin ponad 480 mln USD, Dynetics prawie 240 mln USD, SpaceX prawie 135 mln USD. W roku budżetowym 2021 NASA dostała 28 proc. wnioskowanej kwoty na HLS i wybrała jednego wykonawcę.
• Rola Option A w ówczesnym Artemis III: SLS/Orion z czterema astronautami na orbitę Księżyca. Dwójka przechodzi na HLS SpaceX na ok. tygodniowy pobyt na powierzchni, potem powrót do Oriona. Przed tym lądowaniem kontrakt przewiduje bezzałogową demonstrację na Księżycu. W 2023, w zamian za poślizg terminu i bez dopłaty, NASA dopisała do tej demonstracji start z powierzchni i ponowny zapłon silnika.
• Option B (2022-11-15): modyfikacja ok. 1,15 mld USD na drugą demonstrację załogowego lądowania w Artemis IV (dokowanie do Gateway, czteroosobowa załoga, więcej masy).

NASA OIG (IG-26-004, 2026-03-10) podaje Option A ok. 3 mld potential, Option B ok. 1 mld, łącznie SpaceX Appendix H ok. 4,3 mld. Suma OIG obejmuje bazę, Option A, Option B oraz niewykorzystane opcje i zamówienia, nie samą parę 2,89 + 1,15. Komunikaty NASA trzymają 2,89 mld / 1,15 mld; OIG zaokrągla do ok. 3 mld / 1 mld. Obie pary liczb zostają, każda z etykietą źródła.

Na grudzień 2025 OIG liczy wzrost potencjału kontraktu SpaceX o 6 proc. (ok. 253 mln USD) od ok. 4,3 mld. W 2023 interfejs skafandra dodał 26,2 mln USD. Blue Origin, Appendix P (maj 2023, Artemis V), ok. 3,1 mld USD; wzrost poniżej 1 proc. (ok. 13 mln USD). Od 2019 NASA zobowiązała na cały program HLS 6,9 mld USD i szacuje 18,3 mld USD do roku budżetowego 2030. To pula programu, nie sam kontrakt SpaceX.

SpaceX (aktualizacja „To the Moon and Beyond”, 2025-10-30) podaje, że rozwój pojazdu bazowego i infrastruktury finansuje sam, i że to ponad 90 proc. kosztów systemu. To zdanie firmy. OIG tej liczby nie przelicza.

Przebudowa NASA (27 lutego 2026)

RELEASE 26-022: Artemis III (2027) to test systemów i operacji w niskiej orbicie okołoziemskiej (LEO). W planie jest spotkanie i dokowanie z jednym albo oboma komercyjnymi lądownikami SpaceX i Blue Origin, testy zadokowanych pojazdów, wspólne sprawdzenie podtrzymania życia, łączności i napędu oraz testy skafandrów xEVA. Ma to przygotować lądowanie Artemis IV w 2028, a potem co najmniej jedno lądowanie na powierzchni rocznie. NASA miała doprecyzować cele Artemis III po przeglądach z partnerami. Komunikat nie podaje dnia lądowania.

OIG w addendum do IG-26-004 zapisuje tę samą przebudowę i nie wycenia jej skutków dla kosztu ani terminu. Korpus raportu zostawia numerację z kontraktu. W niej lądownik SpaceX nie będzie gotowy na lądowanie w czerwcu 2027, a propozycje przyspieszenia pod lądowanie w 2028 są za wczesne na werdykt. Czerwiec 2027 nie jest nową datą ogłoszoną po 27 lutego.

Artemis III w LEO (NASA, 15 lipca 2026)

Tekst programu HLS utrzymuje ten sam rok: demonstracja w 2027, lądowanie załogi na powierzchni w 2028, bez dnia. Na Artemis III lecą wersje testowe lądowników SpaceX i Blue Origin, na rakietach komercyjnych. Załoga startuje w Orionie na SLS, na LEO.

Egzemplarz SpaceX to Starship V3 (NASA: Version 3) z portem dokowania na nosie. NASA podaje wysokość 171 stóp (52 m). Załoga nie wchodzi do tego egzemplarza. Orion dogania i dokuje: do Blue Moon burtą, do Starshipa nosem. W fazie SpaceX zadokowanym zestawem steruje egzemplarz testowy. Blue Origin startuje pierwszy i może czekać do 30 dni. Potem SLS/Orion z LC-39B. Potem start Starshipa. Dwa dokowania, potem wodowanie Oriona.

Bezzałogowe demonstracje na Księżycu zostają w tym tekście jako późniejsze źródło danych, bez daty. Nie są lotem Artemis III.

Dokowanie SpaceX–Orion: system obupłciowy, strona aktywna albo pasywna, oparty o aktywny system Dragona 2. Kwalifikacja naziemna w 2023 (NASA). Ten sam punkt jest na liście kamieni SpaceX z 30 października 2025.

Harmonogram, warstwa po warstwie

Marzec 2026 z wiersza OIG minął. Na 7 października 2026 SpaceX nie opisuje wykonanego transferu statek–statek. Flight 14 (28 września 2026) jest w relacji SpaceX pierwszym lotem orbitalnym i rozmieszczeniem satelitów. Nie jest demonstracją transferu. Rejestr lotów na hubie Starship ma stan na 8 września 2026.

Wniosek FCC STA nie jest datą startu SpaceX.

Transfer i koncepcja operacji

SpaceX (30 października 2025): kolejne duże kamienie milowe HLS to długi lot na orbicie i transfer propelantu na orbicie. Oba są targetami / NET na 2026, nie zademonstrowanymi lotami. Termin zależy od postępu V3. Stopień: stopień 2. Rejestr: loty.

Koncepcja operacji (CONOPS) z tej aktualizacji: pierwszy Starship zostaje na orbicie długo (napęd, termika, magazynowanie, odparowanie). Drugi startuje do spotkania i próby transferu na orbicie Ziemi. V3 ma porty dokowania. Tankowiec dostaje sondę dokowania. Złącze tankowania na ziemi jest przerobione pod transfer na orbicie. Do spotkania służą czujniki DragonEye. Mają za sobą dokowania Dragona do Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS). Na lotach lecą też próbne czujniki radiowe poziomu propelantu.

Transfer propelantu ship-to-ship nie został zademonstrowany przez Flight 13 (2026-07-24). Wewnętrzny transfer ok. 5 t kriogeniki między zbiornikami jednego Starshipa (era Flight 3) to nie tankowiec–statek. Relacja Flight 14 też tego transferu nie opisuje.

OIG opisuje agregację pod lądowanie z numeracji kontraktu. Skład propelantu (depot) w LEO. Więcej niż 10 tankowców. Tempo ok. jeden tankowiec co 6 dni. Agregacja zaczyna się >200 dni przed załogą. Bezzałogowy lądownik tankuje ze składu, leci do prawie prostoliniowej orbity halo (NRHO) i może czekać do ok. 100 dni na Oriona. Starty tankowców: Starbase (Teksas) i Centrum Kosmiczne Kennedy'ego (Floryda). Skład może wystartować z dowolnej z tych dwóch lokalizacji. Lądownik bezzałogowy w tym opisie startuje z Florydy. Po misji HLS schodzi na inną orbitę, do utylizacji albo ponownego użycia. Artemis IV w tym opisie OIG dokuje do Gateway, nie wprost do Oriona.

OIG zapisuje, że transfer kriogeniczny statek–statek nie był wcześniej zrobiony, i że tempo lotów składu zależy od obrotu stanowiska. Wymagane okno w raporcie to 12–24 dni. SpaceX tego okna wtedy nie pokazał. To ocena raportu, nie nowy termin NASA.

Ryzyka z raportu OIG

Wysokość lądownika: ok. 171 stóp. NASA 15 lipca 2026 podaje dla egzemplarza testowego 171 stóp (52 m). Hasło Grokipedii Starship HLS podaje ok. 50 m (165 stóp). Na stronie zostaje 52 m / 171 stóp z NASA i OIG.

Przy biegunie południowym OIG wymienia skały ponad 65 stóp i stoki do 20 stopni. Limit przechyłu po lądowaniu: 8 stopni. Powyżej niego OIG widzi problem z włazem i z czynnościami załogi. W tym samym porównaniu moduł księżycowy Apollo ma 23 stopy, a Blue Moon 53 stopy. Wcześniej w raporcie Blue Moon ma 52 stopy. Obie liczby zostają. Przy wysokości Starshipa OIG zapisuje ryzyko, że rozpęd po przyziemieniu przewróci pojazd.

Winda siedzi ok. 115 stóp nad gruntem, pod kabiną. W stanie raportu nie ma drugiej drogi wejścia z powierzchni, gdy winda stanie. Program HLS prowadzi to jako ryzyko wysokie. SpaceX buduje windę z zapasowymi mechanizmami i razem z NASA szuka innej drogi wejścia.

Sterowanie ręczne: certyfikacja załogowa NASA wymaga, żeby załoga mogła przejąć stery we wszystkich fazach lotu, także przy zejściu. OIG, dane do listopada 2025: NASA i SpaceX nie zgadzają się, czy projekt SpaceX spełnia ten wymóg. Trend tego ryzyka w śledzeniu NASA się pogarsza. Żaden z dwóch wykonawców nie złożył wniosku o odstępstwo. Jeśli nie będzie umowy przed przeglądem krytycznym projektu (CDR), OIG widzi ryzyko samego sterowania automatycznego albo późnej zmiany projektu.

Ratunek: przy katastrofie lądownika NASA nie ma możliwości ściągnięcia załogi z przestrzeni ani z powierzchni Księżyca. Raport wymienia zapas zużywalnych, miesiące na złożenie drugiego Oriona albo lądownika i koszt drugiego statku w gotowości.

Sprzęt HLS (twierdzenia SpaceX, 30 października 2025)

49 ukończonych kamieni milowych. Płatność tylko za zrobione. W skrócie: próba kabiny ECLSS/TCS z ludźmi w środku (tlen, azot, wilgoć, akustyka), adapter dokowania, zrzut nóg w skali 1:1 na symulowany regolit, profil ciągu Raptora pod lądowanie księżycowe, osłony przed mikrometeoroidami i śmieciami orbitalnymi, nawigacja i radar lądowania, zimny start Raptora (poziom morza i próżnia), moduł zasilania składu propelantu, łączność radiowa, winda i śluza ze skafandrami Axiom, system medyczny z telemedycyną, stanowisko HWIL (sprzęt w pętli) pod próbę transferu.

Kabina: objętość ciśnieniowa >600 m³ (ok. 2/3 ISS). Dwa śluzy po ok. 13 m³. Każda jest większa niż dwukrotność wnętrza lądownika Apollo. Wariant towarowy do 100 t na powierzchnię przy tankowaniu na orbicie. SpaceX deklaruje start fabrykacji egzemplarza lotnego kabiny (flight-article): awionika, zasilanie, mechanizmy załogi, ECLSS, łączność, termika.

Źródła

Hierarchia sekcji: źródła Starship.

Opis konstrukcji korzysta z haseł Grokipedii tam, gdzie zgadza się z NASA albo SpaceX. Rozjazd wysokości jest wyżej. Licencja: SpaceXAI Community License, z atrybucją. Część haseł także CC BY-SA 4.0.